Saç dökülmesinin sebepleri önlenemeyen genetik faktörlerin yanında idiopatik, endokrinolojik, hormonal, psikolojik ve fiziksel stres gibi faktörler olabilir. Bu yüzden saç dökülmesi ile gelen hasta doğru tanı ve tedavi için detaylı bir özgeçmiş ve soygeçmiş sorgulaması, fizik muayene ve laboratuvar tetkiklerini de içine alacak bir şekilde sistematik yaklaşım ile incelenmelidir. Kıllar insan vücudunda duyusal reseptör görevi görürler. Termoregülasyon sağlarlar ve dış etkenlerden vücudu korumada katkıları vardır. Bunun yanında UV’ye karşı savunma görevleri de vardır.
Saç kaybı her geçen gün daha da artan önemli bir kozmetik sorun olarak görülmektedir ve hastaların kliniklere başvurma sayıları artmaktadır. Demir eksikliği en sık karşılaşılan besinsel eksikliklerdendir [1]. Saç dökülmesi de demir eksikliğinin vücutta sebep olduğu sayısız problemden bir tanesidir [2]. Hatta kadınlarda en sık görülen ikinci neden demir seviyesindeki düşüklüktür [2].
Saç gelişiminde üç safha vardır ve bu safhalar anagen (büyüme safhası), katagen (geçiş safhası) ve telogendir (dinlenme safhası). Anagen safhası 2-6 yıl sürer ve mevcut saçların %85-90’ı bu aşamadadır. Katagen safhası saçların %1’ini oluşturur ve birkaç hafta sürer. Telogen safhası ise saçların %10-11’ini kapsar ve 2-4 ay kadar sürer. Vücutta demir eksikliği olması durumunda demirin ilk mobilize olduğu birim kıl folikülleridir. Demir eksikliğine bağlı kansızlık gelişmeden demir eksikliğinin başladığının ilk belirtisi saçların uzamasının yavaşlaması ve saç dökülmesinin başlamasıdır. Çünkü demir eksikliğinin ilk belirtisi kıl fizyolojisinde meydana gelen değişikliklerdir.
Demir vücutta ferritin olarak depolanır. Kan ferritin düzeyi demir eksikliğini tespit etmek için önemli bir göstergedir. Kandaki ferritin düzeyine bakarak saç metabolizması hakkında bilgi sahibi olabiliriz. Yapılan çalışmalarda ferritin düzeyinin 41 ng/ml’den düşük olması demir eksikliğinin %98 oranında göstergesi olarak kabul edilmiştir [3]. İdeal saç gelişimi için ferritin düzeylerinde standardizasyon gelişmemiş olsa da yapılan çalışmalar sonucunda serum ferritini 40 ng/ml altında olduğunda saçın telogen faza geçtiği, 40-70 ng/ml ferritin düzeyinde olduğunda saçın telogen fazının olması gerekenden daha uzun sürdüğü, 70 ng/ml üzerinde olduğunda ise kılların anagen faza normal bir şekilde geçtiği gözlemlenmiştir [4].
Saç ekimi planlanan hastada serum ferritin seviyesi mutlaka ölçülmelidir ve bu seviye 70 ng/ml’nin altında ise hastaya tedavi verildikten sonra operasyon planlanmalıdır. Ferritin düzeyi 70 ng/ml’nin altında iken operasyon yapılması durumunda sonuç beklenenin çok altında olacaktır. Kısaca ekilen greftlerin büyük bir kısmı tutmayacaktır. Serum ferritin seviyesine bakmadan saç ekimi yapılmamalıdır.
Referanslar
[1] Akyurek FT, Demirbas GU, Demirbas A, Akyurek F, Kurtipek GS. Retrospective evaluation of laboratory data of patients with telogen effluvium. Annals of Medical Research. 2019;26(12):2754-7.
[2] Sinclair R. Diffuse hair loss. International journal of dermatology. 1999;38(S1):8-18.
[3] Elston DM: Commentary: Iron deficiency and hair loss: problems with measurement of iron. J Am Acad Dermatol 2010;63:1077-82.
[4] St Pierre SA, Vercelotti GM, Donovan JC, et al: Iron deficiency and non scarringscalaloecia in women: more ieces to the puzzle. J Am Acad Dermatol 2010;63:1070-6.